Trần Bảo Khang - bài thi Nét đẹp Sinh viên vì cộng đồng: Phòng, chống tác hại của thuốc lá vì sức khỏe người tiêu dùng
Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), thuốc lá là nguyên nhân gây ra cái chết cho hơn 8 triệu người mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có hơn 1,3 triệu người tử vong do hút thuốc thụ động. Tại Việt Nam, số liệu của Quỹ Phòng, chống tác hại thuốc lá (Bộ Y tế) cho biết: mỗi năm, nước ta có khoảng 40.000 người tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, một con số đáng sợ hơn cả nhiều dịch bệnh cộng dồn lại. Hiện nay, tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc lá ở Việt Nam vẫn ở mức cao – khoảng 45,3% (theo Điều tra toàn cầu về sử dụng thuốc lá ở người trưởng thành – GATS 2020). Điều này đồng nghĩa rằng cứ hai người đàn ông trưởng thành thì có gần một người đang cầm điếu thuốc trên tay. Không chỉ dừng ở đó, tình trạng hút thuốc lá thụ động cũng vô cùng phổ biến: hơn 30 triệu người Việt Nam thường xuyên phải hít khói thuốc tại nhà, nơi làm việc, quán cà phê, bến xe, thậm chí cả bệnh viện. Đáng lo ngại hơn, có đến 70% trẻ em Việt Nam phải tiếp xúc với khói thuốc thụ động trong gia đình – một thực tế nhói đau.Thực trạng này cho thấy, thuốc lá không còn là vấn đề cá nhân, mà đã trở thành một “đại dịch âm thầm”, lan rộng trong cộng đồng và cần được toàn xã hội chung tay giải quyết. Một điếu thuốc nhỏ bé nhưng chứa tới hơn 7.000 hóa chất, trong đó có ít nhất 69 chất gây ung thư như nicotin, hắc ín, formaldehyde, arsen… Tác hại của chúng được các nhà khoa học khẳng định từ lâu:Gây ung thư phổi, thanh quản, thực quản, dạ dày, là nguyên nhân hàng đầu của bệnh tim mạch, đột quỵ, dẫn đến các bệnh hô hấp mãn tính như viêm phổi tắc nghẽn, hen suyễn, gây suy giảm chức năng sinh sản, ảnh hưởng đến chất lượng nòi giống.WHO từng nhận định: “Không có mức độ hút thuốc nào là an toàn.” Mỗi điếu thuốc, dù ít hay nhiều, đều gieo một mầm bệnh cho tương lai. Nếu người hút thuốc tự hủy hoại sức khỏe mình thì người hít phải khói thuốc – gọi là “hút thuốc thụ động” – còn đáng thương hơn. Nghiên cứu cho thấy, hít khói thuốc thụ động làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch lên 25-30%, nguy cơ ung thư phổi lên 20-30%. Trẻ em sống trong môi trường có khói thuốc dễ bị viêm phổi, viêm tai giữa, hen suyễn, chậm phát triển trí tuệ. Phụ nữ mang thai hít khói thuốc dễ sảy thai, sinh non, con nhẹ cân.Thực tế, bao nhiêu người vợ, người con đã khóc trong bệnh viện vì chồng, cha mình mắc ung thư phổi chỉ vì những năm tháng hút thuốc. Bao nhiêu đứa trẻ thơ dại phải lớn lên trong bầu không khí đầy khói độc, mang bệnh tật mà chúng chưa từng có lỗi. Đó là những bi kịch âm thầm nhưng có thật trong từng mái nhà Việt Nam. Hút thuốc lá không chỉ gây bệnh mà còn tạo gánh nặng khổng lồ cho nền kinh tế. Theo ước tính của Bộ Y tế, mỗi năm, Việt Nam chi hơn 31.000 tỷ đồng cho chi phí khám chữa bệnh liên quan đến thuốc lá. Nếu tính cả chi phí gián tiếp như mất năng suất lao động, tử vong sớm, con số này có thể lên tới hơn 100.000 tỷ đồng – tương đương ngân sách xây dựng hàng trăm trường học, bệnh viện.Thuốc lá, vì vậy, không chỉ là “sát thủ thầm lặng” của sức khỏe mà còn là “kẻ cướp” của sự phát triển.
Tác hại là thế, độc hại là thế vậy câu hỏi được chú ý là tại sao con người ta tìm đến thuốc lá? Thuốc lá vì sao được sử dụng một cách phổ biến như hiện nay? Để trả lời cho các vấn đề nêu trên, cần nhìn thẳng vào nguyên nhân. Tình trạng hút thuốc lá phổ biến ở Việt Nam xuất phát từ nhiều yếu tố: Tâm lý xã hội: Một số người coi hút thuốc là biểu hiện của sự trưởng thành, nam tính, hay đơn giản chỉ là thói quen khó bỏ. Ảnh hưởng của môi trường: Người trẻ thường bị lôi kéo bởi bạn bè, người thân. Nếu cha hút thuốc, con trai có nguy cơ hút thuốc cao gấp nhiều lần. Thiếu hiểu biết: Không ít người vẫn mơ hồ về tác hại thuốc lá, hoặc coi đó là “chuyện xa xôi”. Tác động từ quảng cáo, tiếp thị: Dù đã có luật cấm, nhưng thuốc lá vẫn len lỏi qua các hình thức gián tiếp như tài trợ sự kiện, bán hàng qua mạng, thiết kế bao bì bắt mắt. Chính sách quản lý còn chưa nghiêm: Một số nơi công cộng vẫn còn tình trạng hút thuốc tràn lan, thiếu sự giám sát và chế tài. Bên cạnh đó còn có những trường hợp vì sự áp lực cuộc sống nên mới tìm đến thuốc lá như một liều thuốc an thần – theo khảo sát thực tế của cá nhân em khi hỏi các bạn đồng lứa vì sao họ tìm đến thuốc lá ? Thì câu trả lời em nhận được đó chính là : “Hút thuốc giúp giảm bớt căn thẳng , giúp họ cảm thấy thư giãn , tập chung hơn …” – Qua đó dễ dàng nhìn thấy nguyên nhân thuốc lá tiếp cận đến con người là rất nhiều kiểu không phân biệt độ tuổi , giới tính hay bất kể điều gì điều này càng làm bùng nổ thêm tình trạng hút thuốc lá ở nước ta nói riêng và xã hội nói chung !
Không thể phủ nhận, trong nhiều năm qua, Việt Nam đã có nhiều bước tiến quan trọng trong công cuộc phòng chóng thuốc lá : Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (2012) quy định cấm hút thuốc tại bệnh viện, trường học, nơi làm việc, phương tiện giao thông công cộng ,thành lập Quỹ Phòng, chống tác hại của thuốc lá, triển khai nhiều chiến dịch truyền thông mạnh mẽ, phong trào “Nói không với thuốc lá” trong học sinh, sinh viên, cán bộ công chức được lan tỏa, ngày Thế giới không thuốc lá (31/5 hằng năm) trở thành dịp toàn xã hội cùng lên tiếng…Tuy vậy, những nỗ lực ấy vẫn gặp khó khăn: mức phạt chưa đủ răn đe, việc giám sát chưa triệt để, đặc biệt là tình trạng quảng bá gián tiếp và buôn bán thuốc lá lậu. Để tìm ra biện pháp thật sự hiệu quả chúng ta cần phải đánh giá qua hai góc nhìn vĩ mô và vi mô của vấn đề . Ở tầm vĩ mô – vai trò Nhà nước và cộng đồng cần siết chặt pháp luật: Tăng thuế thuốc lá, xử phạt nghiêm hành vi hút thuốc nơi công cộng , tăng cường tuyên truyền: Đẩy mạnh giáo dục sức khỏe trong trường học, trên phương tiện truyền thông, mạng xã hội, hỗ trợ cai nghiện: Mở rộng dịch vụ tư vấn, cung cấp sản phẩm hỗ trợ bỏ thuốc, thúc đẩy môi trường lành mạnh: Xây dựng nhiều “không gian không khói thuốc” trong trường học, công viên, bệnh viện... Ở tầm vi mô – vai trò cá nhân và sinh viên: Mỗi người cần ý thức rõ ràng về tác hại, kiên quyết nói “không” với thuốc lá, sinh viên có thể trở thành tuyên truyền viên trẻ, lan tỏa lối sống lành mạnh qua mạng xã hội, các câu lạc bộ, hoạt động ngoại khóa, tự hình thành văn hóa ứng xử văn minh: không hút thuốc trong tập thể, khuyên bạn bè bỏ thuốc bằng sự chân thành, đồng thời, tích cực tham gia các phong trào phòng chống thuốc lá, biến hành động nhỏ thành sức mạnh lớn…
Không thể bàn đến phòng chống thuốc lá mà bỏ qua việc phê phán những hành động vô trách nhiệm. Thật đáng buồn khi trong xã hội, vẫn còn những người xem nhẹ sức khỏe bản thân và người khác, bất chấp khuyến cáo y tế, vẫn phì phèo điếu thuốc ở bệnh viện, bến xe, thậm chí ngay trước mặt trẻ nhỏ. Hình ảnh một người cha vừa bế con trên tay vừa nhả khói thuốc thật sự là minh chứng rõ ràng cho sự thiếu hiểu biết và vô tâm. Đáng trách hơn là những người cố tình biện minh cho hành động hút thuốc của mình bằng những lý do “hút cho đỡ buồn”, “hút cho lịch sự”, “hút cho dễ làm quen”… Đó chỉ là sự ngụy biện cho thói quen xấu. Cần thẳng thắn chỉ rõ: không có bất kỳ lý do nào có thể biện minh cho việc gieo rắc độc hại cho người khác. Cũng cần phê phán tình trạng buôn lậu và tiếp thị thuốc lá trá hình, đặt lợi nhuận lên trên sức khỏe cộng đồng. Đó là hành vi vô nhân đạo, góp phần tiếp tay cho “cái chết trắng” âm thầm lan rộng. Bên cạnh những mảng tối, cũng có những điểm sáng đáng tự hào. Không ít người đã mạnh mẽ từ bỏ thuốc lá để bảo vệ bản thân và gia đình. Họ xứng đáng được ca ngợi như những “chiến sĩ thầm lặng” chiến thắng chính mình. Nhiều trường đại học ở Việt Nam đã tiên phong xây dựng “Khuôn viên không khói thuốc”, biến giảng đường thành môi trường lành mạnh, trong lành. Nhiều câu lạc bộ sinh viên đã sáng tạo các chiến dịch truyền thông: làm video ngắn, tổ chức kịch diễn đàn, viết truyện tranh… để lan tỏa thông điệp “Không thuốc lá – không khói độc – không bệnh tật”. Không thể không nhắc tới những y bác sĩ, những chuyên gia y tế công cộng ngày đêm miệt mài nghiên cứu, vận động chính sách, truyền thông về phòng chống thuốc lá. Họ chính là những người đang góp phần gìn giữ sức khỏe cho hàng triệu người.Những tấm gương sáng ấy là minh chứng rằng: khi có quyết tâm và sự chung tay, chúng ta hoàn toàn có thể đẩy lùi khói thuốc khỏi đời sống.
Bảo vệ sức khỏe cộng đồng không chỉ là tránh xa một thói quen xấu, mà còn là xây dựng một lối sống lành mạnh, bền vững. Người sinh viên hôm nay không chỉ nói “không” với thuốc lá, mà còn phải biết nói “không” với rượu bia quá độ, với ma túy, với các hành vi gây hại môi trường sống. Bởi vì thuốc lá chỉ là một trong nhiều hiểm họa, nhưng gốc rễ vẫn là ý thức sống có trách nhiệm. Xa hơn, phong trào phòng chống thuốc lá gắn liền với các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) của Liên Hợp Quốc: mục tiêu về sức khỏe tốt và hạnh phúc (SDG3), mục tiêu về giảm bất bình đẳng (SDG10), mục tiêu về cộng đồng bền vững (SDG11). Khi một quốc gia giảm thiểu được tỷ lệ hút thuốc, đồng nghĩa với việc tiết kiệm chi phí y tế, tăng năng suất lao động, và từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội. Ở tầm nhân loại, mỗi cá nhân từ bỏ thuốc lá chính là đang chung tay vào một cuộc chiến toàn cầu. Đó không chỉ là hành động riêng lẻ, mà là sự góp sức vào dòng chảy văn minh chung của nhân loại, để thế giới này thực sự khỏe mạnh và tươi đẹp hơn.
Trong kỷ nguyên hội nhập, hình ảnh sinh viên không chỉ gắn với tri thức mà còn gắn với lối sống văn minh, hiện đại. Một sinh viên đẹp không nhất thiết bởi ngoại hình, mà chính bởi hành động: biết sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội.Bởi vậy, khi một sinh viên chọn nói “không” với thuốc lá, đó không chỉ là lựa chọn sức khỏe mà còn là lựa chọn văn hóa, đạo đức và trách nhiệm công dân. Đó cũng là lời khẳng định: Thế hệ trẻ Việt Nam không muốn tương lai bị che phủ bởi làn khói thuốc độc hại, mà muốn bầu trời trong xanh, muốn sự phát triển lành mạnh và hạnh phúc cho mọi người. Như nhà văn Nam Cao từng viết: “Người ta sống với nhau bằng tình thương chứ không phải bằng khói thuốc độc.” Tôi tin rằng, khi sinh viên chung tay, lan tỏa thông điệp sống khỏe, sống đẹp, thì một ngày không xa, Việt Nam sẽ thực sự trở thành đất nước “không khói thuốc”.
Thuốc lá – thứ tưởng nhỏ bé nhưng lại gieo rắc bao hệ lụy nặng nề – đang là kẻ thù thầm lặng của sức khỏe và sự phát triển. Phòng chống tác hại thuốc lá không phải chuyện riêng của ngành y tế, cũng không chỉ là trách nhiệm của nhà nước, mà là nghĩa vụ chung của mỗi công dân. Đặc biệt, sinh viên – lớp người trẻ trung, năng động, giàu khát vọng – cần tiên phong trong hành trình xây dựng xã hội không khói thuốc.Trong cuộc thi Nét đẹp sinh viên Việt Nam, tôi xin gửi gắm một thông điệp: Nét đẹp lớn nhất của sinh viên không chỉ nằm ở nụ cười, ánh mắt, mà ở chính lựa chọn sống văn minh, khỏe mạnh, biết bảo vệ bản thân và cộng đồng. Đó là nét đẹp của trí tuệ gắn liền với trách nhiệm, của khát vọng gắn liền với hành động, của một thế hệ biết sống vì tương lai chung. Hãy để mỗi sinh viên Việt Nam hôm nay trở thành một ngọn đèn sáng – xua đi khói thuốc, thắp lên niềm tin về một Việt Nam khỏe mạnh, hạnh phúc và trường tồn.
Tham khảo
Luật phòng chống thuốc lá Việt Nam 2012
Báo cáo tổ chức Y Tế WHO
Số liệu Bộ Y tế Việt Nam
Khảo sát thực tế .
0 Nhận xét